Soorten kritiek op Piketty
‘Te lang hebben economen geprobeerd hun identiteit te definiëren door middel van hun zogenaamde wetenschappelijke methoden. In werkelijkheid komen die methoden vooral neer op een ongebreideld gebruik van mathematische modellen die dikwijls alleen maar ruimte innemen en de leegte van hun woorden moeten verhullen.’
Thomas Piketty (p. 689)
Wie zijn nek uitsteekt kan kritiek verwachten. Zo ook de veelbesproken Piketty, althans zijn analyse van het kapitaal in de 21e eeuw en natuurlijk ook zijn politieke voorstel om de grote vermogens structureel steviger te gaan belasten. De analyse komt erop neer dat in het Westen rijk en arm steeds verder uit elkaar zijn gegroeid, dat die kloof momenteel onoverbrugbaar is, dat dit enorme spanningen oplevert en verder op zal gaan leveren. En vooral: dat vermogens meer renderen dan arbeid, dus de genoemde ongelijkheid versterkt blijft bestaan. Vandaar het voorstel, waarvan de kans van slagen groter wordt naarmate meer landen meedoen.
Het is inderdaad niet niets en kritiek is te verwachten. Snijdt de kritiek op Piketty hout? Een greep uit de kritiekpunten:
- Piketty zou slechts statistieken, dus feiten presenteren, geen theorie.
- Zijn economische hoofdwetten zijn slechts wiskundige wetten, en zeggen dus (te) weinig over de economische inhoud.
- Voornamelijk naar vermogens kijken, zoals Piketty doet, ‘vergeet’ dat er meer factoren meespelen die de vermogens beïnvloeden en omgekeerd weer door de vermogens worden beïnvloed.
- Het verhaal zou voor Nederland niet gelden, want hier heerst meer gelijkheid.
- De mondiale ongelijkheid zou juist afnemen door de groei van ontwikkelingslanden als China en India.
- Piketty’s conclusies voor de toekomst zouden een slag in de lucht zijn.
- Je kunt van het kapitalisme helemaal geen wetmatigheden vaststellen, omdat politieke, institutionele en technologische factoren ook meespelen.
- De conclusies zouden te verstrekkend zijn.
- De populariteit van Piketty zou slechts gebaseerd zijn op een misplaatst schuldgevoel.
- Enzovoorts.
Maar ja, is de grote ongelijkheid geen feit? En neemt die momenteel in China en India ook niet toe? En geeft de aanpak waarin Piketty een enorm lange periode tracht te overzien geen aanwijzing in de richting van de toekomst, ook al zijn exacte voorspellingen misschien niet mogelijk? Toekomstvoorspellingen zijn met tal van methodische problemen omgeven, maar dat je vanuit de geschiedenis helemaal niets over de toekomst kunt zeggen is ook niet waar.
En Nederland? Is het hier zoveel beter? Onderzoeker Wiemer Salverda toonde afgelopen jaar nog overtuigend aan dat de kloof tussen arm en rijk afgelopen jaren in Nederland alleen maar gegroeid is. Nederland kan niet met een luchtige zwaai Piketty’s analyse als niet relevant afdoen.
Het verwijt dat er ‘slechts’ feiten in een statistiek worden gepresenteerd, so what? Nou, dat zegt wel degelijk heel veel. Hoe vaak wordt niet gezegd dat linkse wetenschappers zich te weinig met de harde feiten bezighouden. Als dit echt de feiten zijn, op dit moment waar, dan doen ze ertoe.
Op zich ontkent Piketty ook niet dat meer factoren meespelen, al kun je de vraag stellen of hij dat voldoende doet. Deze vallen naar het lijkt bewust voor een groot deel buiten zijn betoog.
Het laatste punt heeft te maken met de hier nog niet genoemde opvatting dat hij minder te bieden zou hebben dan de marxistische economische analyse en het kapitalisme niet ter discussie stelt. Hierover gaat de volgende blog. Echter, als die kritiek klopt, kan de kern van Piketty’s conclusie nog altijd wél kloppen.
Als de feiten, gestaafd over een lange periode zo zijn, wat zegt dat dan? Dat je ongelijkheid niet weg kunt poetsen, al zou er op delen van de analyse wat aan te merken zijn. Daarom staat de voornaamste, politieke conclusie nog recht overeind. Kritiek hierop kan dan ook een afleidingsmanoeuvre zijn die mensen blind wil maken voor de ongelijkheid die overal heerst.
Was 2014 het jaar van het boek van Piketty? Laat 2015 dan het jaar worden waarin echt op zijn voorstel wordt gereageerd.
Wat was dit nog maar weer? Piketty: ‘Vermogensbelasting is een nieuw idee, dat volledig moet worden toegesneden op het wereldwijde vermogenskapitalisme van de eenentwintigste eeuw, zowel qua tarief als wat betreft de praktische kanten, waaronder de invoering van een systeem dat gebruikmaakt van automatische internationale uitwisseling van bankgegevens en vooraf ingevulde aangiften, en dat uitgaat van de marktwaarde.’ (p. 638)
Als we nu het simpel houden, is het dan niet waar dat zo’n aanpak geld oplevert, dat voor sociale en velerlei andere doelen kan worden gebruikt? En is dit hoe dan ook geen stap naar vermindering van armoede, ongelijkheid en gebrek aan kansen? Het is een politiek en ethisch standpunt of je hier voor of tegen bent. Daar kan geen redenering tegenop.
O ja, er was nog het verwijt van een misplaatst schuldgevoel. Hoezo? Het kan toch een weloverwogen inzicht zijn dat een sociale en solidaire samenleving het beste is dat de mens kan overkomen?
Onder het motto ‘Driewerf Piketty’ drie blogs, waarvan nog twee zullen volgen:
1 De glasheldere boodschap van Thomas Piketty
2 Soorten kritiek op Piketty
3 Piketty en Marx
Thomas Piketty, Kapitaal in de 21ste eeuw, Uitgeverij De Bezige Bij, Amsterdam 2014, ISBN 9789023489191
