dinsdag 19 juli 2022

Linkse samenwerking moet aan de basis beginnen


– Maar het is dat dekselse individualisme, dat diep in de hele denkwijze van ook diegenen steekt, die zich ‘socialist’ noemen, die tegen het individualisme donderen maar dat zelf niet uit hun hoofd kunnen zetten. Zij zijn zelf particulieren gebleven en hebben zich het communisme niet eigen kunnen maken. –

Joseph Dietzgen (1886, noot 1)


Toen ik in 2018 mijn boek Actief socialisme en vrijheid de ondertitel Pleidooi voor hechtere linkse samenwerking meegaf, was de reactie soms: waar bestaat die samenwerking dan? De zichtbare toenadering tussen GroenLinks en de PvdA was nog niet begonnen.
    In dat boek veronderstel ik linkse machtsvorming, wil het sociale denken en het socialisme wat voorstellen. Diep ingedaald individualisme is echter een grote blokkade.

In dit boek stel ik onder meer: ‘De economische, klimatologische en militaire crises hebben effect, maar de reacties zijn niet vanzelfsprekend sociaal en democratisch gericht, of er wordt zelfs helemaal niet gekoerst op een helder doel. De socialistische maatschappij is dus echt nog altijd beter, maar het is een idee, onaf, eigenlijk nog altijd een half ontgonnen gebied. Dat geldt ook voor tal van linkse en ecologische bewegingen. Veel ideeën, bijna evenveel versplintering.’ (Noot 2; p.137)

Voor socialisten, in wat voor organisatie of welke lokale beweging dan ook, zou moeten gelden niet alleen het beperkte doel voor ogen te houden, maar altijd ook de bredere doelstelling van een echt sociale samenleving. Dus die maatschappij die nog zo ver weg lijkt. Gebeurt dat niet dan vervluchtigen alle ideeën, ook de allerbeste.
      En hoe kan je dat organiseren? Bijvoorbeeld met een regelmatig terugkerend congres met alles wat daadwerkelijk koerst op sociale verandering.

De versplintering is de reden waarom ik een samenwerking die louter parlementair gericht is weinig kansen geef. Wat de één opbouwt wordt door de ander weer de nek om gedraaid. En zo’n afbraak gebeurt maar al te makkelijk.
    Afgelopen week hebben we kunnen zien hoe de PvdA haar geloofwaardigheid in één klap verspilt door in de Eerste Kamer te stemmen vóór CETA, het kapitalistisch handelsverdrag van Europa met Canada. Een massale actie en het eerdere PvdA-optreden in de Tweede Kamer verhinderden de aanname niet.

Wil links echt samenwerken, de leden en de (nog) ongeorganiseerden, dan moeten meer bewegingen onder één noemer gebracht worden. Dat moet samenwerking zijn vanaf de basis, bijvoorbeeld de lokale huurdersactie, tot en met het serieuze kritische verhaal dat een alternatief voor kapitalistisch denken en handelen biedt.
      Een werkelijk democratisch socialisme moet zich nestelen in de haarvaten van de samenleving en dat is veel meer een parlement alleen.



Bronnen

Noot 1: Joseph Dietzgen, Haben wir etwas mit den Anarchisten gemein? (1886), in Joseph Dietzgen, Schriften in drei Bänden, deel III, Akademie Verlag, Berlin (DDR) 1965, p. 14.

Noot 2: Jasper Schaaf, Actief socialisme en vrijheid, Pleidooi voor hechtere linkse samenwerking, Uitgeverij Damon, Eindhoven 2018, p. 137.
Nog te koop: ISBN 978 94 6340 142 5, zie website Uitgeverij Damon.














zaterdag 2 juli 2022

Rusland als een kwestie van miskenning en geloof


‘Rusland biedt ons het enige voorbeeld in de geschiedenis van een reusachtig rijk waarvan het onmiskenbare bestaan van zijn macht – ook na de nodige succesvolle wapenfeiten – meer als een geloofskwestie wordt gezien dan dat het met een realistisch oog wordt beschouwd.’

Zo’n vergaande uitspraak kan alleen iemand doen, die gewend is het grotere verband te analyseren en te benoemen. De uitspraak is van Karl Marx, die uitermate kritisch schreef over de opkomst van het Russische rijk in de vroegere geschiedenis en in de voor Marx eigentijdse.

Ongeveer 15 jaar geleden was ik in Petersburg en raakte in gesprek met een gids die ons zeer indringend wees op de zijns inziens slechte verdeling van Rusland en de andere voormalige staten van de Sovjet-Unie. Zijn argumentatie was in hoge mate religieus. Hij herhaalde steeds dat hij niet kon snappen waarom de westerse landen zélf niet inzagen veel gelukkiger te kunnen leven in een grote omvattende eenheidsstaat, met aan de leiding een bestuur van Russische eenheid.
    De man nam mij of mijn groepsgenoten niet zozeer iets kwalijk. En hij was niet het type partijcommunist die alleen maar terug wilde naar ‘vroeger’. Hij wilde echter weten of wij dan ook niet snapten, dat iets onmetelijk groots verloren was gegaan. Mijn groepsgenoten vonden dit echter überhaupt geen thema, ze ginnegapten er wat over. De Rus schetste een ideaalbeeld van een heilig samenleven der volkeren, geborgd door een Russische eenheid. Inderdaad snapte niemand dit. Wat is de winst van zo’n eenheid? Waar ging het eigenlijk over? Concreet? Als je realistisch denkt …?

Recht, etniciteit, normativiteit, ethiek, het zijn disciplines die het leven en samenleven helpen zich te verdiepen. Ze kunnen echter ook uitgroeien tot valse, verbeelde visies, die illusoir zijn. Illusoir, maar wel destructief. Dat speelt ook mee in de waanzinnige oneigentijdse (?) oorlog in Oekraïne. Stel dat Rusland deze oorlog met de wapenen wint, is er dan überhaupt ergens iets gewonnen? Poetin en consorten zitten gevangen in een mix van egoïsme, geloofskwesties, (on)macht, gevoelens van miskenning en een overspannen terugverlangen naar iets dat er nooit was. Een verlangen dat in de oorlog leidt tot grote wreedheid en ontkenning van de waarheid.
      Geloofskwestie of niet, alleen het stoppen van het geweld kan helpen Rusland een aanzien terug te geven dat past in de huidige en toekomstige tijd. Pas dan kan Rusland ook zelf weer een waardige vrede kennen. Het is niet makkelijk en zeker niet vanzelfsprekend dat dit punt nog kan worden bereikt. Dit punt vraagt bovendien om een realistisch oog, om een sociale en democratische sturing mogelijk te maken.

 

Citaat ontleend aan: Karl Marx, Geheime diplomatie in de achttiende eeuw, Ingeleid en van aanvullende aantekeningen voorzien door Lester Hutchinson, Uitgeverij Servire, Katwijk 1983, p. 119.




Karl Marx (1818-1883)










donderdag 23 juni 2022

Waarom wordt er zo weinig geschreven over en tegen de oorlog?

Is het gewenning? Zie ik dit wel goed? Ik ervaar een zeer lijdzame houding in soms ook heel lange stukken over de oorlog. Oekraïne. Onverwachts? Ik heb nog een berg half klare blog-teksten liggen. Ze gaan allemaal de prullenbak in. Ze stammen uit het vooroorlogse tijdperk. Misschien doen ze ertoe, maar ze doen er te weinig toe. De oorlog verwoest veel meer dan veel mensen durven te erkennen. De toekomst van ongeveer alles – ook van het klimaat en ook van je eigen nageslacht – is in het geding. Laat ieder schrijven en zeggen tegen de oorlog te zijn. Overal.


Voor een strijdbaar anti-oorlogs geluid: zie de website van Stop Wapenhandel.







woensdag 22 juni 2022

Groningen, de leveringszekerheid als onrealistische sluitpost


Toen in januari jl. de discussie opnieuw losbarstte dat Groningen toch weer extra aardgas zou moeten leveren heb ik dat op deze blog gelijk een fout idee genoemd. Ook toen sommige bestuurders en persmensen eerst nog reageerden met halfslachtige uitspraken zoals, dat Groningen dan maar weer extra geld zou moeten krijgen. Maar daar is het de Groninger niet om te doen. Met de felle reacties leek het hele idee snel van tafel.

Zo leek het. Inderdaad. Maar nu de oorlog in Oekraïne zich meer en meer ontwikkelt als een internationale handels- en productieoorlog, vooral ook gericht op de energie – zoals het gas – als wapen, zijn het opnieuw allerlei figuren die in de media beweren dat Groningen toch maar moet leveren … ‘Als het niet anders kan.’ Blabla. Vooral horen we taalconstructies die erop neerkomen dat ‘natuurlijk Groningen ontzien moet worden, maar als het niet anders kan …’ Toe maar weer, dit is geen deur die op een kier staat. Wie bepaalt wat er niet anders kan?
    Het is een bitter en vals perspectief. Die redenering komt er op voorhand op neer dat aan het eind van het liedje het Groningerveld de succesvolle sancties maar moet dragen. En dat dat nooit helemaal zal lukken en dus het kapitaal en de overheid maar moeten beslissen wat er wél moet. Terwijl dan uiteraard de Groningers buitenspel komen te staan in die hele ‘meningsvorming’. Wel leveren en niets zelf bepalen. Met als dank nietszeggende toezeggingen.

Gelukkig vindt Groningen – zoals het er nu naar uitziet – een medestander met ruggengraat in de persoon van Hans Vijlbrief. Deze staatssecretaris geeft in interviews aan werkelijk bij de mensen thuis te komen kijken, met families te praten en vervolgens conclusies te trekken die het hele argument van leveringszekerheid in een vals daglicht stelt. Natuurlijk is er energie nodig, ook als de crisis zich verder verscherpt. Maar dat betekent helemaal niet dat Groningen voor een leveringszekerheid die al lang uitgediscussieerd is op moet draaien. Je kunt ook anders met energie omgaan en dat ligt meer dan ooit – denk aan de klimaatcrisis – voor de hand.

Het argument van de leveringszekerheid toepassen op de ogenschijnlijk zwakste partij in het spel is buitengewoon vals. Het komt er voor de zoveelste keer op neer dat de bewoners maar moeten opkrassen als ze niet willen wachten tot Sint Juttemis. En de hele logica dat alles nu zou draaien om de economie van de leveringszekerheid is ook feitelijk volkomen onjuist. De klimaatcrisis met de enorme gevolgen eist dat zo snel mogelijk de uitstoot van voor het milieuschadelijke gassen drastisch en snel moet verminderen. In dat licht komt de gas- en grondstoffencrisis niet eens zo slecht uit.
    Wat te denken van het idee van een vermindering van gasverbruik (bijvoorbeeld) 10% sowieso, met daarbij de nodige oefening met warmte produceren en die vasthouden op korte termijn? Bijvoorbeeld bij 10 graden vorst de wijkbewoners opvangen als was het een watersnood. Warmte en energie collectief gebruiken en niet in alle situaties individueel thuis met de kachel aan. Collectief weerbaar worden als de natuur deels en tijdelijk niet meer levert wat tot voor kort kon worden verwacht. Er is eigenlijk geen zekerheid meer dan de algehele klimaat(on)zekerheid.

Wees creatief en stel liever de gegarandeerde levering van een saamhorige samenleving centraal, met alle bijpassende maatregelingen. Dan kan ieder meedoen de energie te consumeren die nodig is.
    Maatregelen over warmte, delen van ruimte, passende de werkplaatsen, (tijdelijk) niet meer vliegen tenzij het echt nodig is. Enzovoorts. Laat losse oplossingen voor de samenleving als geheel werken, niet alleen als commercieel product voor het individu.

Zo zie je maar. Zonder ook maar een cijfer te laten zien kun je de discussie over de leveringszekerheid van het gas omswitchen naar een passender, mooier en ook op korte termijn misschien wel onvermijdelijk perspectief.
      Groningers dienen graag het Algemeen Belang, maar dat is wat anders dan de sluitpost van valse, vooringenomen discussies. Gronings gas, glashelder, het restant gewoon in de grond laten zitten. En tegelijk iets beters bedenken voor nu.