zaterdag 4 februari 2023

Wat meer ideologie alsjeblieft – En dat in 10 punten?


Zo nu en dan duikt de vraag op: ‘Waarom is er geen Vredesbeweging, geen zich roerend pacifisme zoals in de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw?’ Zo’n beweging is toch nodig en voor de hand liggend, zie de waanzinnige oorlog om de Oekraïne? Zijn de mensen nu echt rechtser geworden en interesseren zij zich niet meer voor het grote wereldgebeuren? Dit soort vragen leiden onvermijdelijk weer tot discutabele antwoorden . Maar laten we eens proberen wat samen te vatten in 10 punten. Niet compleet natuurlijk, maar voldoende om over na te denken.

1 - Voor de acties uit de jaren zeventig tegen kernwapens en kernenergie waren al bestaande ideologische, dus verbindende kaders aanwezig zoals in de kerken (PAX e.a.) en politiek (CPN, PSP e.a.) Er bestond al strijdbare ideologie en gezamenlijke actie. Die konden in korte tijd anders, actueler worden ingevuld. Door massa-actie. Gebruik maken van aktiekaders die gekend en gezien werden. Door de bevolking, door partijen, door de vakbeweging, enzovoort.

2 - Een dergelijke gezamenlijkheid is nu erg gering, onmachtig. Er is een gebrek aan gezamenlijk optreden, in feite ook een gebrek aan democratisch debat. Mensen die wel actie willen voeren zijn vaak onthand, wat is de richting, hoe vind je massa-gezamenlijkheid? Moet je alles zelf doen?

3 - De geschiedenis laat – zowel op nationaal als op internationaal niveau en in tal van sectoren – zien dat er altijd ups en downs bestaan. Met name bij de essentiële vragen van macht, zeggenschap, voeding en wonen. En dat is ook zo bij kwesties en vragen over vrede, veiligheid en macht. Daarom is het bestaan van vredesbewegingen essentieel, ook in moeilijke tijden, zoals heden. ‘Vooral doorgaan en beter leren hoe dat moet’ is dan een goed parool. Ook kleinere en heel lokale initiatieven kunnen dan hun bijdrage leveren. Niet opgeven, vooral doorgaan, van elkaar leren en je verstand gebruiken met betrekking tot de mogelijkheden en samenwerkingsvormen. Om meer invloed, waardigheid en sociale macht te genereren. Ook als je moet starten met een kleine groep of persoon. Je waardigheid behouden als het gaat om de grote vragen van een vreedzame toekomst. Die toekomst ook op korte termijn een plek geven, bijvoorbeeld door acties die leiden tot vermindering van bepaalde wapens.

4 - Er is een gebrek aan vooruit-denken, het te extreem loslaten van alle ideologisch debat. Een overdreven weigering. Veel mensen zijn dan onthand: ‘Je kunt er ‘toch niets aan doen.’ (?)

5 - Er is wel discussie, maar dat zijn vaak (overwegend?) privé-verhalen. Het neoliberalisme is nog lang niet voorbij. Dat wordt duidelijk als je ziet hoe de wapenindustrie floreert. Ongebreidelde macht. Elk conflict en helemaal de nieuwe recente oorlogsuitbarstingen jagen tal van negatieve effecten aan. Een haast zich zelfstandig vormende doelstelling van wapenproductie voedt een grote spiraal van kapitalistische ontwikkeling. Gezien die verstrengelde werking en de winsten is een eindpunt daarvan onzichtbaar. Ook bij een sterkere multinationale positieve kracht (bv. de Verenigde Naties) is een dergelijk eindpunt nog lang niet zichtbaar. Als die ooit nog weer zichtbaar wordt. Immers, de producten van het digitale tijdperk brengen een dramatische onbeheersbaarheid op tal van maatschappelijke velden met zich mee. Hoe moeilijk ook, een humane vasthoudende democratische corrigerende tegenweer blijkt bitter noodzakelijk. De discussie gaat dan bijvoorbeeld over ‘voor of tegen nieuwe wapens’ voor bedreigde staten (m.n. nu Oekraïne), maar evenzeer moet de vredesbeweging zich richten op herstel van haar invloed en dat zal vooral een multinationale beweging moeten zijn, gedragen door personen uit alle generaties. Met perspectief voor langere termijn, indachtig de grote verliezen van het heden.

6 - Verandering van organisatie (bv. fusie PvdA en GroenLinks) heeft risico’s als dit alleen een fusie in de partijorganisatie is, niet ondersteund door dagelijkse actie in steden, dorpen en wijken. Gezamenlijkheid vraagt om een sterke basis van taal en actie. Richt je niet alleen op het heden, maar ook op de toekomst, op onvermijdelijke samenwerking nu en na de oorlog. Blijven bouwen aan een hoopvolle toekomst. Formuleer het mogelijke eindpunt concreet, want elk tussenresultaat is al van belang. En wat de toetsing betreft: de publieke onderzoeken naar oorlog en de wapenwedloop geven de beweging meer kracht. Wetenschappelijk onderzoek doet ertoe! Bewapening moet ook geduid worden, in het licht van de andere mondiale vragen die op de achtergrond meespelen, zoals het bezit van de grond in een tijd van de milieucrisis.

7 - Het beste radicale democratische motief voor gezamenlijke actie is momenteel de strijd om het behoud van de ‘levende planeet’, de actie voor duurzaamheid, ecologie, etc. Dat motief moet ook doorwerken in de strijd voor een goed inkomen, wonen, democratie en de vrede. Kortom, ‘Verenig je! en : Sluit je aan bij een organisatie of partij: ‘Samen sterk’.

8 - Pacifisme en ideologie hebben een toekomst, maar niet als alleen een privé- ethisch motief de basis vormt. Hier ligt een actueel doel integraal en ook internationaal te werken, boven de partijkaders uit én samen met partijkaders. De parlementaire politiek is niet alles, maar hoort er wel bij. Pacifisme vereist samenwerking op alle niveaus. Pacifisme betekent humaan en democratisch voorwaarts.

9 - Mensen zoeken altijd naar een toekomstperspectief, hoe ver dat ook verwijderd kan zijn. Utopisch? Vrij van oorlog, onveiligheid, armoede en dwang? De utopie werkt altijd, soms productief, maar dat niet altijd. Samenwerken begint vaak aan de basis, het volk.

10 - Er bestaat een rode draad: Vrede is veel meer dan een toestand van ‘niet in oorlog’. De aspecten van de vrede kunnen op alle mogelijke niveaus besproken en beleefd worden. Bijvoorbeeld in politieke actie, solidariteit op buurtniveau, educatieve programma’s of in natuurprojecten. Alle wapens moeten weg, maar de regulering van het bestaande is momenteel ook een primair doel. Een stap, een morele tussenschakel die mensen verbindt.


Vredesorganisaties in Nederland: STOP WAPENHANDEL en PAX VOOR VREDE  (zie internet)


STOP DE OORLOG IN OEKRAÏNE









woensdag 1 februari 2023

Fundamentele vragen stellen – En beantwoorden


Heel vanzelfsprekend, dus een heel korte blog. Er zijn vragen die we moeten stellen en ook moeten beantwoorden. Omdat ze mede het fundament van alle humane leven vormen. De oorlog in Oekraïne roept ze ook op. Bijvoorbeeld: ‘Je hebt geen enkel recht een soldaat van de tegenpartij te doden.’ Want wie zou een dergelijk recht uit kunnen schrijven? De mens is geen eigendom. Van niemand. Oorlogsrecht is een onbestaanbaar recht en beslist niet hetzelfde als het recht op verdediging. Jong en oud, kinderen, jonge soldaten, mannen en vrouwen, ze worden in en door de oorlog als slachtvee behandeld. Er bestaat geen gerechtvaardigde claim op het leven van een ander. Te zeggen dat het nu anders is omdat het oorlog is, is een holle frase en geen waarachtige ethiek. Het werkelijke gezichtspunt van de soldaat komt in een valse ethiek niet naar voren. Iedere mens wil leven. Het zijn personen, met een gezicht.


STOP DE OORLOG IN OEKRAÏNE










zaterdag 21 januari 2023

De oorlog die zo dichtbij woedt


Attendering: het recent verschenen boek van Jan Keulen, De oorlog van gisteren, Herinneringen van een correspondent, Uitgeverij Jurgen Maas, Amsterdam 2022, ISBN 978-90-8321-088-9.

In deze tijd van de oorlog om Oekraïne zullen ongetwijfeld weinigen geneigd zijn zich uitgebreid te verdiepen in nóg een oorlog. Wat dat betreft kwam het nieuwe boek van Jan Keulen misschien niet uit op het meest gelukkige moment. Als we echter verder kijken blijkt dit anders te liggen. Na een diepgaander bespreking van de situatie in het Midden-Oosten kan een hedendaags beeld worden gevormd wat vandaag de dag de oorlog is en wat die allemaal teweegbrengt. Dit nieuwe boek kan dan bijdragen aan politieke bewustwording, ook over wat is nagelaten om oorlogen te vermijden of de stoppen. Eigenlijk heel dichtbij spelen dreigingen en terreur, die kunnen groeien, onbeheersbaar worden. Inderdaad dichtbij, zeker ook voor de mensen van nu actueel. De oorlog is niet ver weg en internationale organen als de Verenigde Naties blijken vaak heel onmachtig als ze trachten een conflict te vermijden.

Het boek telt bijna 400 bladzijden. Veel? Ook dat gegeven is zeker geen reden het boek ongelezen weg te leggen. De schrijver heeft jarenlang in Libanon en andere plaatsen in het Midden-Oosten gewoond en gewerkt. Dat werken was vaak als enige journalist van de Nederlands Pers, in dit geval van De Volkskrant. Tal van zware uitbarstingen van geweld van de oorlog werden door hem van dichtbij meegemaakt. Dát en de besprekingen hierover met veel mensen in Beiroet brengt de situatie heel dichtbij. Een beter begrip kan een boek moeilijk brengen, dus in die zin kan dit boek nu al als een werk van belang worden gezien. Bij de gesprekken met burgers ontstaat onvermijdelijk een gevoel van nabijheid, sympathie en respect. Knap is dat over het algemeen Keulen weliswaar betrokken is, zijn solidariteit toont, maar ook waar nodig voldoende afstand weet te nemen. Zeker wanneer het gaat om ingenomen standpunten. Al met al biedt dit boek een meer dan voldoende basis om een eigen visie te vormen over veel aspecten van de complexe verhouding van Israël en Palestina.

Het geweld en de terreur die spelen zijn van een omvang en gruwel die moeilijk te bevatten zijn. Dieptepunt is de enorme moordpartij in 1982 bij en in de woongebieden van Palestijnen Sabra en Shatila. Hier worden geen honderden, maar eerder duizenden bewoners gedood. De getallen doen je hier duizelen, en toch weet Keulen in die situatie eropaf te gaan en een haast onderkoelde reactie te geven. Ondanks de massa slachtoffers die het individu vermorzelen blijft de schrijver spreken met mensen om hem heen, refererend aan morele doelen als menselijkheid en vrijheid.

Reflecties van Keulen zijn vaak wat impliciet als het gaat om de mogelijkheden van een menswaardig en vrij leven, en de drang daarvoor dan ook op te komen in de vastgelopen relaties van de volkeren van Libanon en omgeving. De praktijk, de reële armoede, de onderdrukking en de doden staan voorop. De waarden tellen meer dan het verhaal eromheen. Dat voor Keulen die praktijk voorop staat en niet een verhaal alleen blijkt ook aan het eind van het boek. Keulen heeft dan op verzoek van de sjeik van Qatar trainingen voor journalisten opgezet. Op een zeker moment wordt hem voorgehouden zijn scholingsinzet te laten varen en uit te kijken naar ander werk. Hij reflecteert dan in zijn boek, dat hij ervoor past om met geld van de sjeik iets anders te gaan doen. De inzet is immers de persvrijheid en vrijheid van meningsuiting te bevorderen. Deze doelstelling past niet bij de visie van Qatar en andere Arabische landen. Dan maar geen werk aldaar.

Zoals de lezer merkt, is dit een positieve attendering. Hett boek laat zien dat ook in de moeilijkste politieke tijden bij vasthoudendheid er nieuwe mogelijkheden kunnen ontstaan. Het is moeilijk en duurt lang. Maar de volkeren over wie dit gaat leven, ze zijn actief. En dat zijn ze op tal van manieren. Daar kan op ingespeeld worden. Zoek verbinding, contacten in cultuur, onderwijs en sociale zorg. Er zijn in eigen land genoeg raakvlakken met elke vorm van handelen in het Midden-Oosten. Daarbij is het basaal, noodzakelijk van de feiten af te weten. De feiten beoordelen en proberen vooruit te gaan.
      Het boek dat hier zo kort samenvattend besproken is, is voor zo’n praktijk een rijke bron van kennis. En bij de boekhandel? Kijk er eens in of koop het boek.










zondag 15 januari 2023

Henriëtte Roland Holst over de oorlog


Staat Henriëtte Roland Holst, voorheen bekende dichteres, op het punt te verdwijnen in de vergetelheid? Wanneer de kranten namen noemen van de beroemde vrouwen van de vrouwenparticipatie in Nederland, mist vaak de naam van Roland Holst-Van der Schalk (1869-1952).
    Het is niet te hopen dat de politieke historici en de letterkundigen haar vergeten. Weinig Nederlandse vrouwen hebben zo’n opmerkelijke en moreel consequente rol gespeeld als zij. In haar autobiografie ‘Het vuur brandde voort, Levensherinneringen’ kun je een hele geschiedenis nalezen. Hoe zij dichteres werd, soms geholpen door oudere dichters, hoe zij ‘bekende Nederlanders’ van haar tijd ontmoet en van hen leert, hoe zij politiek bewust werd en samen met de dichter Herman Gorter zich aansluit bij de Communistische Partij, hoe zij bij belangrijke sociale tal ontwikkelingen voorop loopt, en dan haar eigen principes nooit uit het oog verliest, en hoe zij uiteindelijke weer partijloos wordt, maar wel dicht en denkt als een ethisch bewogen strijdbare socialist.
      Haar autobiografie laat veel facetten van haar omvangrijke poëtisch werk en de politieke en filosofische publicaties zien. Voor wie dat niet genoeg is er het zeer gedetailleerde proefschrift van Elsbeth Etty.

In haar politieke leven ontmoet Roland Holst talloze toen of later bekend geworden figuren zoals Rosa Luxemburg, Luise en Karl Kautsky, Clara Zetkin, Wladimir Lenin, Lev Trotski, Angelika Balabanova en veel andere nationale en internationale figuren. ‘Ontmoeten’ is eigenlijk te cryptisch bij deze contacten. Bijvoorbeeld lijkt Roland Holsts visie over socialistische democratische massapolitiek op de visie van Luxemburg. Wat vast geen toeval is.

In september 1915 werd in Zimmerwald (Zwitserland) een politiek zeer bijzondere vredesconferentie gehouden, georganiseerd door linkse socialisten en communisten. Deze conferentie doorbrak de nationalistische ideologie. Het was midden in de Eerste Wereldoorlog, en het was verboden dat actieve personen  uit verschillende landen elkaar zouden ontmoetten. En al helemaal dat deze ook nog eens een verklaring opstelden die een vredespolitiek en socialistische koers beoogden, gericht tegen de oorlog.
    Het was maar een kleine club die deze moedige stap had durven zetten, en vanuit Nederland was er slechts één vertegenwoordiger: Roland Holst. In feite werd hier een grondslag gelegd voor de naoorlogse socialistische politiek. Vrede: ja, tussen de volkeren. Strijd: dan klassenstrijd. Voor vrijheid en socialisme. Na deze ‘illegale’ conferentie werden Zimmerwald-bijeenkomsten georganiseerd waardoor ook nieuwe politieke vormen van samenwerking ontstonden. Roland Holst was hier gangmaker en een veel optredend spreker. Vredespolitiek boven de strijdende naties uit, vredesactie in oorlogstijd!

Zimmerwald en de uitgegeven verklaring lijken misschien niet zo invloedrijk, maar vormden wel een perspectief. De bijdrage aan de Russische revolutie is er niet op gebaseerd – dat zou een te vergaande conclusie zijn – maar er was wel een verband tussen de verschillende revolutionair-socialistische politici. Het is dan ook begrijpelijk dat we een aantal ervan weer terugzien in Sovjet-Rusland in de eerste jaren na de revolutie.
      De wijze waarop dat gebeurde verschilde nogal. Maar voor een deel van de socialistische leiders was de revolutie na enkele jaren een deceptie. Machtspolitiek overheerste en er ontstonden soms moordpartijen. Zoals in maart 1921 de moord op de matrozen van Kronstadt, die juist op een beslissende manier meegeholpen hadden aan de revolutie.
    Roland Holst bezocht Rusland in juni 2021, kort na ‘Kronstadt’. Zij sprak met ‘partijgenoten’ die teleurgesteld waren in het verloop van de revolutie en de machtsstrijd er omheen. Dat gold ook meer en meer voor haarzelf. De balans opmaken. Zich kritisch afvragen, hoe het kan dat welbewuste socialisten meegaan met een systeem dat steeds meer onderdrukking nodig heeft om te kunnen bestaan.

De titel van de memoires van Roland Holst is heel goed. ‘Het vuur brandde voort. Want ondanks de socialistische tegenvallende en te bekritiseren ontwikkelingen is de strijd voor een betere maatschappij nog steeds nodig. Bij Roland Holst is al vroeg in haar ontwikkeling een morele, ethische interesse zichtbaar. Die lijn van denken en voelen, wordt steeds sterker na het loslaten van het sterke partij-perspectief. Het gaat in socialisme om gerechtigheid, rechtvaardigheid. Die inzet blijft tot haar dood sterk en zichtbaar.

Het Vredesactivisme is het activisme voor het leven van iedereen. Het kan – zoals vandaag de dag – oorlog zijn. Een oorlog die zelfs ontstaat terwijl vrijwel niemand hem zag aankomen. Roland Holst laat dan – als je haar hele werk overziet – duidelijk zien dat een pacifistische lijn niet losgelaten mag worden, ook al zijn nieuwe vormen ervan nodig. Dat geldt ook voor nu. Het is oorlog elders, dan speelt bewust en onbewust de indringende vraag naar morgen. Wat te doen? Wat kan of moet een hernieuwd pacifisme nu betekenen?
      Sommigen denken dat meer moderne bewapening en minder praten de oplossing, de toekomst is. Roland Holsts doordachte en creatieve werk laat echter zien, dat je dat perspectief om moet keren. Veel beter is juist te verenigen op minder wapens en op democratisch handelen, inclusief en streng controleren. Praten tot de oplossing er is. Dat dit moeilijk zal zijn doet van de waarde van deze opvatting niets af.



 

Gebruikte boeken
- H. Roland Holst-van der Schalk, Het vuur brandde voort, Levensherinneringen, Uitgeverij De arbeiderspers, Amsterdam, vierde druk, 1979.
- H. Roland Holst, Uit de diepte, Tijdgedichten, De gulden pers, Haarlem 1946.
- E. Etty, Liefde is heel het leven niet, Henriëtte Roland Holst, 1869-1952, Uitgeverij Balans.


Slotpassage uit de verklaring van Zimmerwald, september 1915.
Bron: Het vuur brandde voort, Levensherinneringen, pag. 251.

“Nooit in de wereldgeschiedenis was er een meer dringende, een hoger, meer verheven taak, waarvan de vervulling ons gemeenschappelijk werk moet zijn. Geen offer te groot, geen last te zwaar om dit doel: de vrede onder de volkeren, te bereiken.”


Twee fragmenten uit het gedicht: De vrouwen van Holland klagen aan!
24 december 1942, H. Roland Holst, Uit de diepte, Tijdgedichten, De gulden pers, Haarlem 1946

De vrouwen van Holland klagen
onze onderdrukkers aan:
“Gij harteloze tirannen,
wat hebt ge met onze mannen
en onze zonen gedaan?”

De meisjes van Holland klagen
de vreemde onderdrukkers aan:
“Wat hebt ge met onze broeders
En onze verloofden gedaan?”