zondag 2 juni 2019

Post van Darwin aan Marx. Draaien zij zich nu om in hun graf?


‘Ofschoon onze onderzoeksgebieden zo verschillend zijn, hoop ik dat wij beiden hartstochtelijk naar de uitbreiding van de wetenschap verlangen en dat dit per slot van rekening zonder twijfel het geluk van de mensheid zal dienen.’


Woorden van Charles Darwin. Aan Karl Marx, een brief van 1 oktober 1873. Twee universeel denkende wetenschappers kort ‘in gesprek’ in een bedankbrief. Waar ging het om?
      Marx stuurde Darwin ‘Het kapitaal’ toe. In 1873, waarschijnlijk dus de tweede druk van het eerste deel, dat toen net uitkwam. Darwin bedankt Marx hiervoor en verwoordt een verwantschap.

Karl Marx en Friedrich Engels waren geweldig onder de indruk van Darwins werk. Marx stelde zelf bij verschillende gelegenheden dat de basis van Georg Hegels dialectiek, de alles omvattende dynamiek der dingen, niet in de eerste plaats in het denken, maar in de materiële werkelijkheid, dus zeker ook in de levende natuur moet worden gezocht. Darwins evolutieleer bewijst nu deze ontwikkeling als de enig ware. Zijn theorie overtreft volledig alle statische beelden van de werkelijkheid.

Marx en Engels lezen Darwins ‘Het ontstaan van soorten’ meer dan eens en spreken er vaak met elkaar over. Marx noemt dat boek ‘ganz famos’, schitterend.
      Engels schrijft, met betrekking tot het dialectisch denken: ‘Hier moet men in de eerste plaats Darwin noemen, die de metafysische natuurbeschouwing de geweldigste stoot heeft gegeven door te bewijzen dat de hele organische structuur – planten en dieren, en daarmee ook de mens – het product is van een ontwikkelingsproces dat miljoenen jaren heeft geduurd.’

Engels was van plan een ‘Dialectiek van de natuur’ te schrijven. Het is immers de tijd van de grote ontdekkingen op het gebied van de biologie, de antropologie en de natuurwetenschappen, alle met geweldige maatschappelijke consequenties. Zijn die in één materialistisch dialectisch systeem samen te vatten?
      Marx en Engels zagen een grote verwantschap met hun eigen visie op de geschiedenis. Engels’ plan is niet volbracht, het was nogal een opgave. Alle consequenties van Darwins visie en van andere vooraanstaande natuurwetenschappers goed te doordenken vergde meer dan op dat moment mogelijk was, áls het al kan.

Hoe dacht Darwin eigenlijk inhoudelijk over Marx? Had hij daar een mening over? Mijn nu – binnen het bestek van deze blog – beschikbare bronnen schieten tekort, ik weet het niet. Vindt hij inhoudelijk ook dat Marx’ revolutionaire visie bijdraagt aan het geluk van de mensheid? Een mooie onderzoeksvraag. Over sociaal-darwinisme is veel geschreven, maar dat geeft nog geen antwoord op deze concrete vraag.

Maar dat Marx met Darwin het ontwikkelingskarakter van de natuur onderschrijft en daarmee tegelijk de noodzakelijkheid van veel ruimte voor biodiversiteit erkent, lijkt na wat al gezegd is een open deur.
    Dan kun je stellen dat ‘zich omdraaien in hun graf’ weliswaar niet past bij de evolutieleer, maar er toch volop reden is dat toch te doen. De beeldspraak als waarschuwing. In de zeer aan te raden Nieuwsbrief Nature Today van 24 mei jl. staat namelijk: ‘De Europese Unie ging in 2011 van start met een robuuste strategie die de achteruitgang van de biodiversiteit een halt moest toeroepen. Per 2020 zou de EU aantoonbare stappen hebben gezet naar ecologisch herstel. Uit een analyse van Birdlife International – waarvan Vogelbescherming de Nederlandse partner is – blijkt nu dat daarvan vrijwel niets terecht is gekomen.’

Als je dat ‘door de ogen’ van Marx en Darwin leest kan deze conclusie niet anders dan grote ongerustheid oproepen. De ontwikkeling van de aarde, heel de natuur en de toekomst van de mens zijn aan de orde.
      Luister naar de wetenschap! Je hoeft niet per se alle details te kennen, wel de kern ervan begrijpen, dat het voortbestaan en de ontwikkelingsmogelijkheden van heel veel soorten in het geding zijn.
      Overduidelijk, luister naar Darwin en Marx tegelijk. Biedt alle ruimte voor ontwikkeling, voor biodiversiteit. Er moet een echt robuuste strategie worden uitgevoerd, zonder dralen, in eigen land en overal.
      Niet slechts besproken dus, maar daadwerkelijk uitgevoerd.













Opmerking: het citaat van Darwin ontleen ik aan een Russische biografie van Marx die ik – met wat ik nu aan materiaal bij de hand heb – niet voor 100% kan staven. Daarom laat ik de bronnen hier verder achterwege. Overnemen vraagt dus om hetzelfde voorbehoud. Wil je verder zoeken om alle bronnen te checken? Zie dan vooral ook de MEGA (Karl Marx, Friedrich Engels Gesamtausgabe, Berlin, etc.) Aan de MEGA wordt nog steeds gewerkt. Ik weet daarom niet of de onderhavige correspondentie in de al gereed zijnde delen verschenen is. Over verdere discussies over evolutie, wereldbeschouwing, arbeidersbeweging, socialisme, sociologie, geschiedenis etc. bestaat op zich veel literatuur.

Voor de website van Nature Today met tal in interessante links over natuur en biodiversiteit, zie: https://www.naturetoday.com/intl/nl/home












vrijdag 24 mei 2019

De klassieke politieke partij heeft toekomst


De verkiezingen weer voorbij, restant van slagveld overzien, hier en daar nog wat gebabbel over oorzaken en gevolgen, alles wat nieuw was betrof de buitenkant, de mannetjes en het stoere gepraat.
    Ik blijf erbij, of het nu chaotisch is of niet, de rol van de klassieke partij is niet uitgespeeld. Bouwen, leden binden en vooral een goed verhaal hebben. Dat niet pas vertellen als er naar gevraagd wordt, maar dat hebben, ontwikkelen, met veel mensen bediscussiëren, en leden en sympathisanten binden door visies die ertoe doen. Niet op hol slaan, de kop erbij. En voor links in de basis, de sociale en socialistische politiek, samenwerken en de verschillen ook ontwikkelen in standpunten die uit te leggen zijn.
      Dat alles óók in het tijdperk van de sociale media. Die doen er enorm toe, maar raken vaak toch niet de kern. De vorm telt, jazeker, maar de vorm verandert waar je bij staat, veel ervan beklijft niet.
      Voor de media is de politiek ogenschijnlijk een spelletje, een hilarisch universum met op de achtergrond de angst onder het volk, en die moet bespeeld worden. Ideologie telt, de belangen erachter ook, de gewone én de extreme. Dat de hele politiek op een pubquiz moet gaan lijken is de schijn die bedriegt. Het gaat wél om meer dan spelletjes.

Mijn boek ‘Actief socialisme en vrijheid, Pleidooi voor hechtere linkse samenwerking’ pleit voor het doorbreken van het vanzelfsprekende. Daarvoor is een overtuigend, zich ontwikkelend verhaal een onmisbaar fundament. Niet pas reactief een verhaal hebben, niet achter de feiten aan. Hoofdstuk 10 gaat over Rosa Luxemburg én over de partij en partijopbouw. Ook greep ik er terug op een ouder artikel ‘Geen smoel, geen functie’ (op pag. 101).
      De socialistische c.q. linkse partij moet een gezicht hebben en houden. Laten zien wat je functie is in de tijd van nu, en van de toekomst. Dat hoeft geen moeilijk verhaal te zijn, het mag groeien, en helemaal klaar komt het nooit, dat kan niet anders. Het moet besproken worden, met iedereen, keer op keer, en niet pas als de parlementaire toestanden en de media ertoe uitdagen.

De functie van de klassieke partij is nog lang niet verdwenen, ook al bestaan er mogelijk tal van andere democratische vormen, naast de minder democratische trouwens. Ook de klassieke thema’s van kapitaal en arbeid bestaan nog altijd, reëel. Al veranderen de woorden die erover gaan.
    In die opvatting werd ik gesterkt door een interview dat De Groene Amsterdammer op 2 mei jl. hield met Étienne Balibar. Die zegt nog gewoon, ook wijzend op tal van veranderingen die plaatsvinden: ‘Het is niet zo dat ik mijn communistische idealen heb opgegeven, al is de situatie natuurlijk totaal anders dan veertig jaar geleden.’ (pag. 15) En ja, denk ik dan: internationale solidariteit, loonstrijd, sociale huisvesting, antifascisme en tegenwoordig natuurlijk vooral het klimaat en de biodiversiteit, we weten toch allemaal waar het om gaat? Tenzij je wegkijkt.
      Juist in de verandering de continuïteit waar nodig bewaken, ervoor strijden, het gaat om de waardigheid van de mens.

Het verkiezingscircus doet ertoe, maar is uiteindelijk de marge van de realiteit, zelfs als er in die marge veel gebeurt. Het gaat uiteindelijk om sociale rechten en waarden, goed leven, solidair en vreedzaam. Bereidheid mensen die moeten vluchten te helpen, dat blijven doen, en erover nadenken wat dat betekent voor de toekomstige maatschappij. De klassiek georganiseerde partij is slechts een voertuig, maar zonder dat kom je niet vooruit.







Lees: Jasper Schaaf, Actief socialisme en vrijheid, Pleidooi voor hechtere linkse samenwerking, Doorbreek de vanzelfsprekendheid, Uitgeverij Damon, Eindhoven 2018, ISBN 978 94 6340 142 5.
Te bestellen in elke boekhandel, bij de uitgever of bij de auteur, zie www.jasperschaaf.nl.




















maandag 20 mei 2019

Marx in Friesland


Pas vroeg Omrop Fryslân mij in het programma IepenUP Live een inleiding te komen houden over Karl Marx. Over Marx? Ja, ze durven daar in Leeuwarden gewoon een anderhalf uur durend discussieprogramma live op TV te houden over Marx en het socialisme.
      Kunnen we zonder kapitalisme? Is een betere samenleving mogelijk, één met minder tegenstellingen tussen arm en rijk? En inhoudelijk: had Karl Marx gelijk?

Daar komen dan ook nog eens zo’n honderd mensen op af die met heel uiteenlopende opvattingen de discussie aangaan. Veel jonge mensen die het woord nemen. Op 15 mei jl.

Zo’n aanpak, gewoon een open discussie na een filosofische en politieke inleiding, is dat ook niet wat voor iedereen? Zie de link als je het programma wilt zien. Je kunt er anderhalf uur voor gaan zitten.

Naar het programma: https://www.youtube.com/watch?v=VA2d3oc5TMc

















maandag 13 mei 2019

Houd je button op!- Nu al felicitaties voor een vroeger pensioen


Een nieuw fenomeen. Ik loop met mijn vrouw door de stad en steeds zijn er jonge mannen van ca. 30 jaar die haar hartelijk feliciteren. Huh??

De vakbond voert actie tegen het verder ophogen van de pensioengerechtigde leeftijd. De AOW op 66 jaar en niet later. Er zijn al diverse acties, de regering weigert dit serieus te nemen. Op 28 en 29 mei zijn er verdere acties. Economen zijn er verdeeld over, maar dat het kan, daarvoor bestaan uitstekende argumenten. Daartegenover wordt angst gepredikt voor iets van de wel heel verre toekomst. En kunnen de pensioenpremies niet weer wat hoger en de werkgevers meer betalen? Men wil niet, maar het kan wel. Klassenstrijd.

De lezer snapt het al. Wij doen mee aan de actie. Dat is niet de eerste keer. Boven ons bed hangen honderden buttons, veel wat ouder, maar echt niet alleen van vroeger. Stop de N-Bom en leve het Fretilin! Ja soms droeg je dagelijks meer dan één actie mee.

Dat zit nu allemaal op Twitter, Facebook en nog zo wat, maar de button bestaat nog, niet helemaal uitgestorven. Tegenwoordig draagt men dat ding anders. Na de demonstratie worden ze vaak direct afgedaan en zeker een dag later zie je ze nauwelijks meer. Dat lijkt toch gek, zo’n ding? Hoezo dat dan?

Gek? Mijn vrouw vindt van niet. Zij draagt de button fier elke dag en hij past mooi bij de kleur van haar blauwe jas. Actie, gewoon permanente actie. En aangezien niet iedereen dat nog doet, roept dat reacties op. Eigenlijk maar één reactie. ‘Mevrouw, gefeliciteerd!’ Vooral jongeren reageren, feliciteren spontaan met haar leeftijd en dus met de actie. De button valt op, de actie valt op. Doe ook mee!

Een paar week terug liepen we een strandpaviljoen bij Kijkduin binnen. 'Mevrouw,  gefeliciteerd!' Huh waarmee? U bent toch jarig? Neen we voeren actie voor een beter pensioen. ‘O, op die fiets …’ Dat was prachtig, dat gezegde had ik in geen jaren gehoord, deze jongeman kende dat nog!

Ook als ik er niet bij ben, steeds weer felicitaties met haar 66-jarige leeftijd. Afgelopen zaterdagavond de stad in. In de Nieuwe Weg voor een restaurantje, een groepje. ‘Mevrouw, gefeliciteerd.’ Uren later lopend naar huis, maar even de drukke Meikermis overgelopen. Heel wat groepjes hangen daar. En jawel hoor, het is donker maar de heldere button doet zijn werk. ‘Mevrouw, gefeliciteerd.’ Niemand vindt het gek, het is toch kermis.

Sybrand Buma wil dat iedereen ‘Goedemorgen’ zegt. De vakbond weet wel beter en anders mijn vrouw wel, ‘Gefeliciteerd met het spoedig te behalen actieresultaat.’ In elk strandpaviljoen, op straat en op de kermis bij dag en bij nacht.
    Niets mis mee, geen valse schaamte, button op doen.