Naomi Kleins missende schakel

Ik geef het toe, Naomi Kleins nieuwe boek ‘No time – Verander nu, voor het klimaat alles verandert’  heb ik nog niet gelezen. Ik geef geen kritiek, het is ongetwijfeld weer een goed boek. Maar ik mis iets in de vele commentaren die nu in de kranten en tijdschriften staan.
    De boodschap lijkt helder. Stopzetten van CO2-uitstoot en andere maatregelen om het klimaat te redden kan geen uitstel meer verdragen. Klein concludeert dat het kapitalisme echter niet in staat is tijdig deze omslag door te voeren.
    Dat is al langer evident. Als je het wilt zien. De boodschap zal dan ook moeten luiden dat het kapitalisme weg moet, dat het levensbedreigend is. Het vraagt om socialisme, communisme of iets dat erop lijkt, al doet de naam er uiteindelijk niet toe. Wel doet ertoe dat een collectieve regulerende aanpak noodzakelijk is. Het kapitaal zal daarentegen altijd kiezen voor winst. Anders kan het kapitaal niet meer bestaan, en is er slechts de uitweg van crisis, chaos, vervuiling en ellende, of de betere weg, zoals een socialistische oplossing.
    Ieder heeft er belang bij hier helder in te zijn. Klein is dat ook, op veel punten in haar boek, voor zover ik het uit de recensies kan opmaken.
    Maar als oplossingen, in de commentaren, lees je dan weer inspirerende opmerkingen over nieuwe coalities, en circulaire en coöperatieve manieren van samenleven, landbouw bedrijven en groen consumeren. En veel meer. Mooi, 100% mooi, maar dat genereert niet de macht om mondiaal een ander klimaatbeleid snel, tijdig door te voeren.
    Wanneer consistente antwoorden nodig zijn, mag uiteraard geen schakel ontbreken. Grote politieke verbanden zijn nodig, internationaal en lokaal. Van socialistische organisaties, milieubewegingen, politieke partijen, vakbonden en de delen van het bedrijfsleven die echt anders willen, die als prioriteit hebben het klimaat te verbeteren.
    Dat zijn dus ook nieuwe of hernieuwde initiatieven. Die hoeven en mogen kleinschalige initiatieven niet in de weg te staan. Maar kleinschaligheid is niet de oplossing voor de grote schaal van de problemen. Vanzelf gaat het nooit. Ook bewustwording, hoe noodzakelijk ook, genereert op zich nog niet de macht om een duurzame wereld op te bouwen.
    Naomi Klein verdient lof. Het kapitalisme is fossiel? Dat kan een mooie slogan zijn, maar politiek-economisch heeft het kapitaal nog de macht. Die machtsvraag is onvermijdelijk als gesproken wordt over een verandering die nu nodig is en echt wat voorstelt. De dominantie van het kapitaal moet definitief doorbroken worden.
    Coalities die boven een beperkte belangenstrijd uitstijgen zijn er al, maar juist die zijn vaak nog tijdelijk, dus letterlijk niet duurzaam genoeg. Toch ligt daar een belangrijke sleutel van het vraagstuk.
    Benedictus de Spinoza schreef in 1677 in ‘De politieke verhandeling’  dat ‘naarmate meer mensen (…) zich in hun nood hebben verbonden, in die mate zullen zij allen in hun vereniging meer recht hebben.’ Dat geldt ook voor de oplossing van het vraagstuk van het klimaat.

Basisinkomen als herverdeling van armoede

Op mijn vorige blog ‘Basisinkomen en dure arbeid’ kreeg ik via de e-mail als reactie: kijk uit dat basisinkomen geen foute oplossing van ongelijkheid wordt, namelijk een herverdeling van de armoede. En inderdaad, in Nederland, België en ongetwijfeld elders ook zijn het vaak de rechtse woordvoerders die pleiten tegen bureaucratie en ongelijkheid, maar niet verder komen dan de bestaande potten herverdelen. Resultaat zal dan zijn, dat mensen die meer inkomensondersteuning nodig hebben minder zullen krijgen. Is dat gelijkheid?

Mijn blog was juist andersom bedoeld.
      1 – Grote maatschappelijke discussies moeten zich niet fixeren op één enkel en ogenschijnlijk eenvoudig punt. Zie de samenhang met de loonstrijd en het loonpeil. Dus eigenlijk de klassenstrijd die verkapt of niet altijd aanwezig is. Bij sterke rechten, een goed loonpeil en een krachtige positie van de vakbonden, is een niet-bureaucratische verbetering van uitkeringen en toeslagen ongetwijfeld goed mogelijk. Wordt niet aan deze voorwaarden voldaan, dan kleed je bestaande rechten verder uit. Althans, dat risico is levensgroot aanwezig.
      2 – Wil je met structurele verbeteringen komen, denk dan in een samenhangend pakket. Zo kom ik op het punt dat arbeid juist niet nog goedkoper moet worden, maar duurder, en de arbeid veel beter verdeeld kan worden. Daardoor ontstaan gelijkheid en gelijke rechten. En zelfs de klimaatdiscussie erbij betrekken. Die discussie is onvermijdelijk, dus doe dat direct goed.

Alleen van de huidige uitkeringen uitgaan en dan herverdelen zou neer kunnen komen op een operatie die vergelijkbaar is met die in de zorg. Heel veel overhoop, god zegene de greep, en als resultaat dat veel mensen met de brokken zitten. De discussie over basisinkomen is niet onlogisch, laat de vakbeweging erin het voortouw nemen, op basis van goede uitgangspunten en eisen.
      Je niet uitspreken over deze discussies is ook geen optie, zorg liever voor een goed fundament.

Basisinkomen en dure arbeid

Komt de crisis terug? De crisis is nooit weggeweest. Stukje bij beetje zijn er meer mensen die proberen ‘out of the box’ met ‘oplossingen’ te komen. Nu zal helemaal ‘out of the box’ niet zomaar gaan. We zitten nog steeds in kader van de weliswaar wat vastgelopen maar toch nog kapitalistische economie. Uit dat doosje spring je niet zomaar.
      In dat zelfde kader wordt als ‘oplossing’ geroepen dat de arbeid goedkoper moet worden. Een slecht neoliberaal idee, lijkt me. Maak de arbeid liever schaarser en duurder, en dat uiteraard dan niet alleen in Nederland. Ook in heel Europa en liever overal. Dan ontstaat een spiraal omhoog in plaats van naar omlaag.
      Moeilijk haalbaar, maar moet alles in één keer? Nog meer goede ideeën zijn apart genomen moeilijk haalbaar. In samenhang kun je wel een richting op. Vooral als de groepen, bonden, linkse partijen en allerlei initiatieven zich hier en internationaal gaan verenigen in acties en bewegingen. Als die vereniging ontbreekt blijft het bij ideeën en initiatieven in de marge.

‘Out of the box’ en ook nog lastig te bereiken? Het gaat vaak om onwenselijke vormen van ongelijkheid.
    1 – Ongelijkheid in inkomen en ook nog veel bureaucratie voor de mensen zonder werk of met een laag salaris. Een idee, dat je steeds meer hoort: Basisinkomen. Goed idee, een appèl met veel agitatorische voordelen. Financieel waarschijnlijk haalbaar met zowel loondrukkende als loonsverhogende effecten. Maar los van de verdere ‘box’ is het ook te ver ‘out of the box’, blijft er crisis op vele fronten. Hier hoort wat bij.
    2 – Ongelijke verdeling van arbeid en inkomen. Laat de bonden weer looneisen stellen. Niets mis mee. En verdeel alle arbeid beter, desnoods met een wetgeving die de arbeidsduur periodiek vastlegt. Arbeidstijdverkorting. Allemaal 10 uur per week korter werken, bijvoorbeeld. Mooi idee, de vakbeweging zal hiervoor wel internationaal moeten opereren. Meer in vereniging dus.
    3 – Ongelijke verdeling van rijkdom over maatschappelijke sectoren. Door alle privatiseringen zijn onder de verantwoordelijkheid van de staat vooral de ‘armlastige’ sectoren overgebleven. Bij elke bezuiniging worden die geraakt. Zie de hele sector van gezondheid, zorg en welzijn. Beter idee, nationaliseer stukje bij beetje rendabele collectieve sectoren. Begin met de hele telecom: Staatsbedrijf der PTT weer terug. Dat was ooit ook bekostigd uit collectieve middelen. Dus geen Ziggo’s en Telforts meer, maar deze nationaliseren. Uit de opbrengsten kunnen andere collectieve sectoren mede worden betaald. Is dit socialisme? Eerder een gemengde economie van waaruit je nog verschillende kanten op kunt. Wel socialer, maatschappelijker!
    4 – Ongelijkheid van druk op het milieu. Idee: elke nieuwe investering moet wettelijk gegarandeerd beter voldoen aan de noodzakelijke klimaatdoelstellingen, ook al wordt deze er (tijdelijk) duurder van. Béter, vergeleken met de huidige situatie. Lastig uit te voeren? Dat is dan ook mooie werkgelegenheid.

Net zo makkelijk als ik dit bedenk kan iemand zeggen dat het allemaal wel heel moeilijk is. Denk aan de globalisering, je kunt dit toch niet meer alleen? Ja, maar echte oplossingen kosten inspanning en samenwerking van actieve en nadenkende mensen en organisaties. Eén oplossing alleen, zoals basisinkomen, zal nog onvoldoende werken. Ook al kun je hier gerust vóór zijn. Vier punten hier dus, niet uitputtend, want over het financiële kapitaal en de infrastructuur is ook nog veel te zeggen. Maar het is nodig een richting te vinden en een stap in die goede richting.





In november komt mijn nieuwe boek uit bij Uitgeverij Damon. Klik op de link.
Hieronder alvast de voorkant van het boek.

Er komt een boekpresentatie op 9 december bij Boekhandel Godert Walter in Groningen.

Herfstblog, natuur en aankondiging nieuw boek

Even een blog met een meer persoonlijk tintje. Schelpenhobby en een nieuw boek, alvast een aankondiging.
    In het najaar ga ik de laatste jaren even op Ameland de natuur in en vooral het strand op. Door de zandsuppleties liggen schelpen op het strand en spoelen er nog steeds nieuwe aan, die zonder al dat nieuwe zand niet makkelijk gevonden zouden kunnen worden. Schelpen die normaal gesproken in Nederland zeldzaam of zelfs zeer zeldzaam zijn, zijn nu met een beetje goed zoeken te vinden. Hieronder de foto’s, voor- en achterzijde van drie schelpen.

Bovenaan de meest zeldzame, de breedgeribde venusschelp (Clausinella fasciata). Daaronder rechts een groot fragment van het ovale nonnetje (Macoma calcarea). Daarnaast, het minst zeldzaam van de drie, maar ook niet zomaar te vinden, de eierschelp (Gastrana fragilis).
    De breedgeribde venusschelp lag op 3 oktober bij paal 11.800. Halverwege het strand, dus niet direct in de vloedlijn. Paal 11.800 is het randje van het suppletiegebied, hier liggen nog wel meer fossiele of oude schelpen, en fragmenten ervan. Maar iets verderop, richting Hollum, wordt het snel minder, al kunnen daar genoeg soorten schelpen liggen die niet uit het suppletiezand komen.
    De achterkant van de schelpen is ook van belang. Aan het slot kun je vaak het beste vaststellen welke soort het is. Voor de eierschelp en het ovale nonnetje is dat bij deze exemplaren wel van belang.
    Misschien denkt iemand nu: ‘Die breedgeribde venusschelp is helemaal niet zeldzaam, die vind ik zó in Spanje.’ Dat kan kloppen. De schelp komt waarschijnlijk uit subtropisch water. Voor de Noordzee moet je dan een lange tijd teruggaan, naar een warmere periode tussen de laatste twee ijstijden, schat ik in. Hier is die schelp dus zeldzaam, maar op de stranden van Spanje of Portugal kun je frisgekleurde exemplaren vinden van deze schelp.
    Is het niet vreemd zo’n kapot ovaal nonnetje ook op te rapen? De schelpenzoeker doet dat meestal wel, want het gaat hier om een (vrij) zeldzame soort en dan weet je ook wat er zoal allemaal te vinden is. Die gegevens kun je dan weer doorgeven aan Waarneming.nl of een ander registratiesysteem. Die worden dan weer gebruikt voor schelpengidsen en andere publicaties. Over waarnemingen en waarnemingssystemen, zie ook www.strandwerkgemeenschap.nl en www.anemoon.org.

Over de schelpen van Ameland is kort geleden een heel mooi boek uit gekomen. Geen stijve natuurgids, maar een met veel leuke anekdotes rondom schelpen en met aardige informatie over diverse verzamelingen. Veel plaatjes en ook nog tweetalig, Nederlands-Duits. Een aanrader.
Dit boek: Rykel de Bruyne, Ditte Bandini, Ameland: Schelpenrijk, Het eilandgevoel beleven met schelpen, barnsteen en fossielen, Stichting Anemoon en KNNV Uitgeverij, Lisse en Zeist 2013, ISBN 9789050114769



Over boeken gesproken. In november komt mijn nieuwe filosofische boek uit. Hieronder staat alvast de voorkant van het boek. In komende blogs volgt meer informatie.