vrijdag 9 mei 2014

De bakker, de visser en de vogelaar









De bakker, de visser en de vogelaar

Kent u de oude kinderboeken ‘Inde Soete Suikerbol’?  Van de schrijver W.G. van de Hulst (1879-1963). Goed gereformeerd verantwoorde boeken. Om voor te lezen wel mooi geschreven, met veel klemtonen en uitroepen. Heel wat moralisme, goed versus kwaad, de spanning blijft er in, terwijl de goede afloop om elk hoekje al staat te wachten. Ook als rechtgeaard socialist heb ik mijn jongste zoon lang geleden er met plezier uit voorgelezen. Het is mooie taal, wat ouderwets natuurlijk, wat dan weer de taalvaardigheid prikkelt. En de verhalen lopen goed af zoals het hoort. Leuk dat ze doorlopen, kinderen hoeven niet altijd verhalen te horen die direct weer afgelopen zijn.

Kinderachtig? Er is minstens één ding helemaal niet kinderachtig aan deze verhalen. Dat wordt elke dag bewezen. De hoofdpersoon is de bakker en deze doet het liefst één ding, luisteren naar het gezang van de vogels. Zo zit de bakker weer op z’n muurtje naar de vogels te luisteren en vergeet de hele wereld om hem heen. ‘Die vogeltjes, die vogeltjes! ’t Is of hun fijne fluitgeluidjes strelen langs zijn hoofd …’ En komt de bakker in een bos, je raadt het al wat er dan gebeurt: ‘En dieper in het bos was het, of de vogels hoe langer hoe mooier, hoe langer hoe luider zongen; fijner muziek wàs er voor de bakker niet. Hij dwaalde àl verder tussen de bomen …’ Weer vergat hij alles om zich heen.
    Best mooi om voor te lezen dus, een verhaal dat doorloopt en steeds de vraag of er nog een goede afloop zal komen. In de zijlijn loopt het verhaal ook door: de vogels blijven zingen, op elk moment en zij doen ieder jachtig leven vergeten.

Pas hoorde ik een verhaal, echt gebeurd, zo’n zestig jaar geleden. De vader van een goede kennis van me ging regelmatig uit vissen, in een bekend viswater bij Groningen, waar toen alleen de leden van de visvereniging toegang hadden. Maar hij kwam altijd zonder vis thuis. Wat bleek later, hij voerde de karpers, ging vervolgens op een mooie plekje op de vissteiger zitten en zag de zon opkomen. Hij genoot van de wereld, de prachtige dag, de vogelzang en vergat het drukke bestaan. Vissen deed hij helemaal niet. Luisteren naar de vogels is dus van alle tijden, niet alleen in kinderboeken.

Wat doet tegenwoordig het halve land? Turen met de kijker en de telescoop naar vogels. Al heb je ze nog zo vaak gezien. Prachtig de vogels. Prachtig al die vogelaars. Net als voor de bakker is het hoogtepunt het gezang. Sommige vogelaars gaan in de eerste plaats op het gezang af. Soms kijken ze niet eens, ze kennen ze allemaal.
    Je hebt vogelaars die van jongs af aan vogelden. Je hebt er minstens zoveel die na een jachtige carrière nu op de vogels afgaan. Vogelaars in soorten, de één telt ze allemaal op, weer één verdiept zich erin met boeken en al, de ander geniet er gewoon van. Vogelaars zijn soms even interessant in hun gedrag als de vogels zelf. Vogels zijn mooi, vogelaars ook, aan onschuld geven we eigenlijk allemaal de voorkeur. Ook als de natuur zelf niet altijd zo is. Dat vergt inderdaad enige rust en aandacht. Zoals van de bakker en de visser.
    De bakker werd in het verhaal nog een beetje als naïef neergezet, dromer! De visser vertelde niet uit zichzelf thuis dat hij vooral naar de vogels zat de luisteren en de opgaande zon verwelkomde. Dat deed je immers niet? Veel vogelaars zijn ook wat naïef natuurlijk, maar wat zou het?

 












donderdag 8 mei 2014

De botten van Cervantes


De kranten schrijven dat ze in Madrid naarstig op zoek zijn naar de beenderen van Miguel de Cervantes Saavedra. Cervantes werd in 1547 geboren en leeft nog voort in velerlei gedachten. De botten zijn van 1616. Begraven bij de kloosterkerk El Convento de las Trinitarias in de wijk Barrio de las Letras. Met allerlei apparaten zoekt men ze nu bij deze kerk. Hij verdient een grafsteen. Maar is dat zo?
      Onzin natuurlijk. Lees liever Don Quichot. Dat verdient hij. Vraag eens iemand of hij Don Quichot heeft gelezen en hij komt aan met een stripverhaal of een uittreksel. Of men vindt het vooral een komisch verhaal en hoe waar dan ook, het is nog niet eens de halve waarheid.
      Lees eens de volledige versie of daarvan in ieder geval deel 1. Dus geen samenvatting of zo. Daarna valt er weinig meer te zoeken. Dit is de roman. Alles staat hierin wat in een roman staat. Alle romans sindsdien zijn bijkomstig, al is daar natuurlijk niets mis mee. De botten van de schrijvers daarvan zoekt men ook niet. Laat Cervantes maar met rust. Wat moet je nog met hem? In Madrid staat al een monument voor Don Quichot. Dat wordt druk bezocht en beklommen. Don Quichot is van het volk.
      Cervantes zelf? Zijn boek is de roman, veel meer dan een monument.




Aanrader: lees de versie Miguel de Cervantes Saavedra, De vernuftige edelman Don Quichot van La Mancha, vertaald door Barber van de Pol, met een nawoord van Kees Fens, Uitgeverij Polak & Van Gennep, Amsterdam 2007.











Het monument voor Don Quichot in Madrid








woensdag 7 mei 2014

De schoonheid van de spoelhoren


Pas was het Koningsdag. Iets nieuws. Tijd om er even vandoor te gaan. Aldus op Schiermonnikoog aanbeland was het spoelhorentijd. Onaangekondigd. Zoek je schelpen dan vind je soms een spoelhoren. Een fraai schelpje, niet heel zeldzaam, maar toch vind je er meestal hooguit één of twee.

Kennelijk had het onze koning al in de aanloop van zijn feestdag behaagd een mooi matig oostenwindje aan te zetten. Op het strand lagen er zoals dan wel vaker, allerlei fijn schelpengruis en hoorntjes. Daarin diverse spoelhoorntjes. Oude zwarte en meer verse, roze en bruin met een paar mooi gekleurd bandjes eroverheen. Aangespoelde spoelhorens.

De naam zegt het al, de spoelhoren heeft de vorm van een spoel. Voor wie niet meer weet wat dat is, bekijk de spoelhoren maar goed.
De spoelhoren leeft langs zandige kusten, vanaf iets beneden de laagwaterlijn tot diepten van zo’n tweehonderd meter. Het zijn actieve roofslakken die de zeebodem doorkruisen op zoek naar prooi, vooral wormen. Actieve roofslakken in een vriendelijk huisje. Maar dat weet de koning ook niet.






Spoelhoren (Acteon tornatilis)





Veel informatie over schelpen en het leven in de zee kun je vinden op www.anemoon.org






zondag 4 mei 2014

Wantrouwen en extremisme


Soms kunnen ogenschijnlijk volledig uiteenlopende zaken verhelderend voor elkaar zijn. Althans voor degene die puzzelt om een ingewikkeld vraagstuk beter te begrijpen. Zo kunnen kwesties rondom de integriteit van de ambtenaar, het idee dat toekomstige revoluties ontstaan door de smartphone en de vraag naar hoe beter greep te krijgen op religieus extremisme elkaar inzichtelijker maken.
      De kritische criticus kan daarna dit idee weer aan flarden schieten, want er is natuurlijk altijd meer over te zeggen, maar toch …

Zaak 1. Het tijdschrift Binnenlands Bestuur van 25 april schrijft dat recent onderzoek uitwijst dat vergeleken met 2008 ambtenaren nu een verdubbeling van praktijken vermoeden die op de ambtelijke werkvloer niet thuishoren. Het gaat dan om misbruik, ongepaste omgangsvormen, een enkele keer om corruptie, enzovoort. Waarna onmiddellijk wordt toegevoegd dat de wijze van vragen stellen en de perceptie, dus subjectieve factoren, een rol kunnen spelen bij deze uitslag. Dat doet onmiddellijk denken aan achterliggende vragen. Onzekerheid, werkdruk, ontslagen en inhoudelijke extreme zwenkingen van het beleid waardoor de ambtenaar een boodschap moet uitdragen die in strijd is met die van gisteren, leiden tot onzekerheid en wantrouwen. Wantrouwen in de maatschappij leidt tot vluchtwegen, niet eens direct tot misbruik, maar wel tot de gedachte eraan.

Zaak 2. Het idee dat ‘alles anders’ wordt, wordt zwaar overdreven. Dat leidt tot hoop, soms misplaatste hoop en dan weer tot teleurstelling. Zo lees je momenteel herhaaldelijk in de papieren media dat machtsvorming voor de nieuwe generatie voortkomt uit de nieuwe media. Maar de zogeheten twitter- en smartphone-revolutie in Egypte heeft weliswaar aan een snelle grote verandering bijgedragen, maar even spoedig aan de ineenstorting ervan, de nieuwe machtsgreep, door gebrek aan organisatie. Ofwel, met nieuwe media kun je razendsnel mobiliseren, maar stabiele macht vormen is een stuk lastiger. Ook dat leidt tot wantrouwen, omdat het snel gevestigde vertrouwen als sneeuw voor de zon verdwijnt. Beter is ongetwijfeld een mix van nieuw en oud, snelle mobilisatie in samenwerking met democratisch opgebouwde macht, dus meer stabiele organisatievormen. Alles wordt niet zomaar anders, al spreiden de verschijningsvormen nog zoveel nieuwigheid ten toon.

Zaak 3: Extreme vormen van religie baren zorgen. Men wijst op moslimextremisme. Duizenden euro’s worden in Nederland momenteel ingezet voor cursussen en andere ideële activiteiten om extremisme te herkennen en te bestrijden. Het zal maar matig helpen. Want voor sommige jongeren is de werkelijkheid extreem, namelijk perspectiefloos. Teveel discrepantie voor hen tussen voorgespiegelde uiterlijke vormen en reële mogelijkheden. Dan hoor je er niet meer bij, zo is het gevoel. Dat brengt onzekerheid en angst met zich mee, en de mogelijke vlucht in extreme vormen. Net zo goed in het christendom, waar men nu al spreekt over neofundamentalisme. Niet alleen elders, ook hier. Die neofundamentalist offert zijn leven ook op, door er geen eigen inhoud meer aan te geven.
      Neo? Zo nieuw is het niet. De kerk geeft het voorbeeld. Twee dode pausen ineens heilig verklaren, wie geeft mensen van vlees en bloed het recht hiertoe? Het is massale schijn, een politiek die de leegte verdoezelt. Het is het aanmatigende recht uit onzekerheid een façade van zekerheid op te bouwen. Heilig verklaren, dat is op de stoel van god gaan zitten, wat niet eeuwig goed werkt.

Integriteit onder alle condities, ‘alles-wordt-anders’, fundament, het draait elke keer om een wereld die zelf het vertrouwen en de rust niet meer uitstraalt. En het individu slechts keuzes biedt uit extreme of goedkope vormen, of het moeilijke pad zelf te ontdekken. Veel mensen slagen daar overigens wonderwel in en zijn vaak nog sociaal actief ook. Maar de kwestie is dat gebrek aan respect, recht, serieus werk, inkomen en welzijn per saldo een inhoudelijke kant heeft, een leegte veroorzaakt. Dat sommigen deze dan met vreemde gedachten vullen is op zich helemaal niet vreemd. Extreem wordt dan gewoon, en kan in korte tijd ontstaan. Daar is geen smartphone voor nodig.
    Cursussen extremisme te herkennen zijn niet de beste investering. Investeren in een werkelijk stevige sociale maatschappij helpt zeker op de langere duur een stuk beter.