Dubieuze onderwijsrevolutie

Een paar maand geleden, in juni, stond in de krant dat vrijwel de hele Tweede Kamer iPadscholen wel ziet zitten. Dat betekent dat vrijwel de hele Kamer zich danig vergist. Volgens voorstanders als Maurice de Hond moeten kinderen werken met het touchscreen en hoeven ze op school geen krulletters meer te leren. Volgens mij moet de Tweede Kamer helemaal niet weer zo’n van boven opgelegde operatie verzinnen en moeten moderne kinderen leren contact met de werkelijkheid te houden. Moeilijk genoeg.
      Niet dit moet en dat moet, bedacht op afstand, maar het is mooi als kinderen met hun leerkracht bijvoorbeeld eens gewoon de natuur intrekken. Pas zag ik in het Lauwersmeer een hele schoolklas met hun juf bezig met vlindernetten en op hun laarzen door de poelen banjeren. Op een kennelijk goed uitgezochte plek, samen met de boswachter. Zoiets weten digitale goeroes niet te verzinnen. Pop-up of in de blubber, wat wil je het liefst?

Bij de discussie over zo’n digitale onderwijsrevolutie gaat het al gauw over de vraag of dit het kinderbrein schaadt. Vast wel. Of niet. Maar er is veel meer. Gaat het nog over inhoud, over cultuur en over wat de leerkracht ziet waar een kind aan toe is?
    Bij het blad van mijn vakbond, de AOb, zat pas als reclame een tamelijk duur en in ieder geval omvangrijk inlegkatern over ‘De onderwijs revolutie’. Van een bedrijf dat zich presenteert als ‘dé Apple expert voor het onderwijs.’
      Een hele berg verbaal geweld. ‘Niet langer staat de onderwijzer of de methode centraal maar de leerling of student’, zo wordt ons beloofd. Maar ja, daar is weinig revolutionairs aan, want dat is de oeroude lulkoek waarin regelmatig van boven opgelegde veranderingen worden aangekondigd.
      Dat hele uitgangspunt gaat bovendien uit van een foute tegenstelling. Natuurlijk staat de leerkracht niet centraal, maar hij en zij spelen wel een centrale rol. Natuurlijk staat de methode niet centraal, maar een goede methode die een afgewogen inhoud doseert, is beslist onmisbaar. Ook als je werkt met een computer die zo modern is dat we het nu nog niet kunnen verzinnen. En dat de leerling centraal staat, gaat dat om individualisering tot in het oneindige? Dat gaat hem dan nog danig opbreken.

Voor je het weet wordt het onderwijs in een centrale aanpak wel weer één bepaalde methode, nu een digitale, door de strot gedrukt. Moderne eenheidsworst, met een eigen werkelijkheid, de virtuele schijn. Natuurlijk is het dom tegen moderne digitale middelen te pleiten, daar gaat het ook niet om. Maar wel om de dollartekens en de meeloperij te herkennen, die in feite een culturele eenheidsworst aan de man of vrouw brengt.

‘Met één tikje van de vinger’ kom je overal. Een kind hoeft niets meer te leren, want hij is er zó. Wat een voordeel...! Maar het is niet waar: leren mag best wat weerstand opleveren. Daar gaat goed onderwijs deskundig mee om. Interactie. Laten de scholen en leerkrachten in hoge mate de regie houden hoe zij met nieuwe vormen en gedachten omgaan. En de school hoeft helemaal niet precies te lijken op wat de kinderen thuis ook al doen. Ook is niet uit te sluiten dat de Tweede Kamer wel wat beters te doen heeft.

Prettige dienstverlening

Van het dagelijkse leven van Portugal is nog wel wat te leren. In onze vakantie stappen we op een zeker moment uit de trein in Portimão. Hier speelt zich bij de trein die direct verder moet het volgende tafereeltje af.
    Een gehandicapte vrouw in een forse elektrische rolstoel wil in de trein. Ze vraagt uitstappende reizigers haar in de trein te tillen. Dat doet ze resoluut, het is vast niet de eerste keer dat ze dit vraagt. Een soort vriendelijk commando. Nu is dit een boemeltje, maar wel een heel hoog boemeltje. Type ouderwetse wagon met zo’n gekke kleine kromme deurkruk en met een heel hoge smalle instap. Als de vraag niet zo resoluut was zou je je zelfs afvragen of de rolstoel wel door de deuropening past.
    Genoeg hulp om te tillen. Verschillende mensen zetten gewoon hun tassen even aan de kant en pakken de rolstoel op. Die is zwaar, het duurt even, de machinist hangt al uit zijn voorraampje en kijkt belangstellend toe. De machinist toont geen enkele haast, de dame moet immers mee. Even later, als het wat duurt, stapt hij uit zijn cabine en tilt gewoon mee. Ook hij heeft het vaker gedaan, dat zie je zo. Zo kan de trein al gauw verder. Het publiek pakt zijn bagage en loopt naar de uitgang van het station.

Is dit niet heel gewoon? Eigenlijk wel. Er komt niet in de krant: ‘In Portimão helpt de machinist een gehandicapte dame in trein te tillen.’ Persoonlijke dienstverlening, gewoon doen.
    Hier blijkt dat voor een beetje goede zorg vroegtijdige aanmelding, bureaucratie, formulieren, bellen en mailen vaak helemaal niet nodig zijn. Stapt in Nederland de machinist ook uit om even mee te helpen? Kan iedereen zo maar mee en laten de reizigers als het nodig is hun handen even wapperen? Waar wordt je nog gezellig door een medemens aan een loket bedient, als je dat wilt? Het kan bijna nergens meer.
    Door de opgestoomde automatisering en digitalisering mag bijna niets meer fysiek. Even mee helpen tillen zet wel weer aan het denken. Als de toekomstige treinen in Portugal ook wat lager zijn geworden of de perrons opgehoogd, kan de machinist de reizigers welkom heten. In Nederland gaat dat via de intercom. Soms loeihard, dikwijls onverstaanbaar lispelend. Als de machinist of de conducteur voor het vertrek zelf even door de trein zou lopen, was dat een kleine prettige verbetering.

Ander station, maar zo’n treintje

Portugal en de Trojka

Een poosje terug was ik in Spanje en Portugal. De crisis slaat er veel heviger toe, zonder wat dan ook in Nederland te willen bagatelliseren. De landen kennen respectievelijk zo’n 55 en 40 procent jeugdwerkloosheid. Alleen dat al is een doorslaggevende maatstaf.
    In Nederland willen sommigen de zuidelijke Europese landen wel kwijt, een mening die wat de crisis aangaat niets oplost. In Nederland richt men zich ook vaak liever tegen de graaiende bankiers. Op zich terecht, de inkomens zouden niet zo extreem mogen verschillen, daar bestaan immers weinig andere grondslagen voor dan machtsverschillen. Maar het aanpakken van hoge inkomens lost de crisis nog niet op. Bovendien is dit al gauw een rancuneuze insteek, een soort individualistische politiek. Zij hebben wat wij niet hebben.
    Ik geef toe slechts kort in Madrid en in Portugal geweest te zijn. Maar naar mijn stellige indruk wordt er in deze landen vaak veel waardiger en politieker gereageerd. Men richt zich op de Trojka, de Europese Commissie, de Europese Centrale Bank en het IMF, en de rol van landen als Duitsland en Nederland in de Europese politiek. De Trojka is hier een begrip, een politieke notie.

Zich richten tegen de macht van de Trojka, is sterker dan zich richten tegen inkomens van bankiers. Het is politieker en het vraagt om meer analyse. In Madrid zag ik enkele demonstraties tegen de Trojka, de bezuinigingen en de corrupte macht in Spanje. Waardige demonstraties met politieke leuzen. Mensen op straat blijken geïnteresseerd, discussiëren mee, blijven staan. In Portugal was er 27 juni jl. een breed ondersteunde algemene staking. En de ober die ons bedient kan zo een aantal kengetallen van de crisis en belastingmaatregelen opnoemen. Feiten die ertoe doen.
    Zich niet richten tegen de corrupte personen alleen, maar op de structuur van de macht die leidt tot maatregelen die de zaak alleen maar verslechteren, en dat met waardigheid doen, dat is een actieve houding die respect afdwingt en navolging verdient.

Grote woorden (klein haakje)

Kort geleden, in de bus in Portimão. In Portugal kun je makkelijk Nederland even vergeten. De crisis mag er heviger zijn, de strijdbaarheid is er groter. En het openbaar vervoer is er een sociaal gebeuren. Wanneer een onderwerp ter sprake komt, doet de halve bus mee aan het debat.
    Er is meer dan 30 graden beloofd, dus ieder heeft het gelijk al warm. Daarom zitten er keurige blauwe gordijntjes in de bus, die volop heen en weer worden geschoven om voor iedere passagier optimale schaduw te verwerven. Soms wordt een gordijntje weer teruggeduwd in het haakje. Het is een goed passend haakje en er staat duidelijk op:  ‘Atomic’.

Dat geeft te denken. Zo’n klein plastic haakje, wat zou de productie ervan kosten? Hooguit één euro, zo schat ik in. Atomic is een heel groot woord voor zo’n simpel haakje. Het lijkt immers vrij weinig voor te stellen. Maar vergis je niet, het haakje voldoet helemaal aan zijn doel. Het gordijntje hangt niet meer half opzij, maar helemaal. Mooi voor wie naar buiten wil kijken zonder verder gepruts.

Ongemerkt dwalen de gedachten dan toch af naar Nederland. De crisis hier heeft veel grote woorden opgeleverd, die voor een niet gering deel gaan over landen als Portugal. Intussen heeft kennelijk nog geen enkele econoom de Nederlands regering op echt verstandige gedachten kunnen brengen. Al is de stand van de opinie bij velen inmiddels wel dat het land niet ‘kapot bezuinigd’ mag worden. Veel inhoud wordt echter nog niet gegeven aan dit idee. Economen spraken grote woorden genoeg, maar in vele tongen en wetenschappelijke dialecten. Het schiet niet op.

Grote woorden, weg ermee? Welnee, als ze voldoen, mag een beetje overkill wel. Dat bewijst het kleine haakje met zijn grote aanduiding Atomic.